(Bài viết có chi tiết liên quan tới bạo lực và tổn thương, bạn hãy cân nhắc trước khi đọc)
Tháng 1 năm 2015, tại khuôn viên Đại học Stanford, một nam sinh đã tấn công và XHTD một người phụ nữ trong tình trạng bất tỉnh. Cô hoàn toàn không có khả năng đưa ra đồng thuận hay phản kháng. Thủ phạm là Brock Turner, khi đó 20 tuổi, là một vận động viên bơi lội nhận học bổng của Stanford. Cuối cùng, tòa tuyên phạt kẻ thủ ác mức án 6 tháng tù và 3 năm án treo. Trên thực tế, Turner chỉ phải ngồi tù vỏn vẹn 3 tháng rồi được trả tự do. Đúng 3 tháng tù, sau khi đã tấn công và XHTD một người khác.
Một vận động viên bơi lội, thành tích nổi bật, tương lai xán lạn, đó là thứ dư luận và thẩm phán đưa ra để biện minh cho tội ác của Turner. Người ta lo rằng một bản án tù có thể hủy hoại tương lai của một vận động viên 20 tuổi, vậy còn tương lai của người mà anh ta đã xâm hại thì sao? Người ta bàn về việc thủ phạm có thể mất học bổng, mất sự nghiệp bơi lội, mất những cơ hội đáng lẽ thuộc về mình, vậy những nỗi đau và tổn thương không thể mô tả nổi với nạn nhân thì sao? Sau những gì đã xảy ra, cô sẽ phải mất bao lâu để cảm thấy an toàn với cơ thể mình, với những người xung quanh, với những mối quan hệ, và với thế giới mà cô đang sống?
Trớ trêu thay, thủ phạm được nhìn nhận như một con người toàn vẹn, với tuổi trẻ, gia đình, thành tích, và tương lai bị đánh mất. Trong khi đó, Chanel Miller (người sống sót) phải đối diện với muôn vàn khó khăn khi cố gắng tìm lại công lý. Cô phải đối diện với hàng loạt chất vấn, uống bao nhiêu, ăn gì, mặc gì, đi đâu, với ai, tại sao lại đến đó? Thậm chí, bởi cô không thể nhớ được đêm xảy ra vụ việc, chính sự mất trí nhớ do bị làm cho bất tỉnh lại được sử dụng như một thứ vũ khí chống lại lời khai của cô. Khi cô không thể kể lại những gì đã xảy ra, khoảng trống ký ức ấy được trao cho phía bị cáo lấp đầy bằng câu chuyện của họ.
Không chấp nhận bất công ấy, vào phiên xét xử tuyên án tháng 06 năm 2016, Chanel Miller (khi đó phải dùng tên ẩn danh là Emily Doe) đã đứng đối diện kẻ đã tấn công mình, đọc “Bản Tuyên bố Tác động đối với nạn nhân” (Victim Impact Statement) dài 7.214 từ. Cô phải tường thuật lại những đau đớn mà mình đã phải trải qua, và thẳng thắn vạch trần văn hóa dung túng cho kẻ ác.
Dưới đây là một phần trong bản tuyên bố của Chanel Miller, Nhà xin lược dịch để gửi tới độc giả:
“Một ngày nọ, khi đang làm việc, tôi lướt tin tức trên điện thoại và đọc được một bài báo. Trong đó, lần đầu tiên tôi biết việc mình bị phát hiện trong trạng thái bất tỉnh, tóc tai bù xù, áo lót bị kéo ra khỏi váy, váy bị kéo lên khỏi eo, khỏa thân hoàn toàn, chỉ còn đôi ủng, chân bị tách ra và đã bị xâm hại bởi một kẻ xa lạ. Đây là cách tôi biết được những gì đã xảy ra với mình, khi đang ngồi tại bàn làm việc lướt báo. Tôi biết điều đã xảy ra với mình cùng lúc với toàn thể thế giới.
Và rồi, ở cuối bài báo, sau khi tôi đọc về những chi tiết bạo lực trong vụ XHTD chính mình, bài báo liệt kê thời gian thi đấu bơi lội của kẻ gây án. Cô ấy được tìm thấy trong trạng thái co quắp, bất tỉnh, đồ lót nằm cách cái bụng trần vài inch. Nhân tiện, hắn ta bơi rất giỏi đấy. Thế thì đưa luôn thời gian chạy một dặm của tôi vào đây đi. Tôi nấu ăn giỏi lắm, đưa nốt vào đi. Tôi đoán ở phần cuối bài báo là nơi người ta liệt kê các hoạt động ngoại khóa để xóa nhòa đi tất cả những điều kinh tởm đã xảy ra.
Tệ nhất là tôi đã được cảnh báo, rằng bởi vì hắn biết tôi không nhớ gì, hắn sẽ là người viết ra kịch bản. Hắn có thể nói bất cứ điều gì hắn muốn và không ai có thể đối chất. Tôi không có quyền lực, không có tiếng nói, tôi hoàn toàn không thể tự vệ. Việc tôi bị mất ký ức sẽ bị dùng để chống lại chính tôi… Luật sư của hắn liên tục nhắc nhở bồi thẩm đoàn rằng: ‘Người duy nhất chúng ta có thể tin tưởng là Brock, bởi vì cô ấy không nhớ gì cả.’ Sự bất lực đó thực sự gây chấn thương tâm lý nặng nề.
Thay vì dành thời gian để hồi phục, tôi phải hồi tưởng lại đêm đó với từng chi tiết đau đớn, nhằm chuẩn bị cho những câu hỏi từ luật sư. Những câu hỏi soi mói, hung hăng, được đặt ra để làm tôi chệch hướng, khiến tôi tự mâu thuẫn với chính mình, với chị gái tôi, và để thao túng câu trả lời của tôi… Vụ XHTD đã quá rõ ràng. Nhưng thay vào đó, tại phiên tòa, tôi lại phải ngồi trả lời những câu hỏi kiểu như: Cô bao nhiêu tuổi? Cô nặng bao nhiêu cân? Hôm đó cô ăn gì? Tối đó cô ăn gì? Ai nấu ăn? Cô có uống nước khi ăn tối không? Không, thậm chí không uống nước sao? Cô uống rượu khi nào? Uống bao nhiêu? Cô uống từ ly nào? Ai đưa đồ uống cho cô? Thường ngày cô uống bao nhiêu? Ai đưa cô đến bữa tiệc đó? Lúc mấy giờ? Chính xác là ở đâu? Cô mặc đồ gì? Tại sao cô lại đến bữa tiệc đó? Khi đến nơi cô đã làm gì? Cô có chắc là cô làm vậy không? Nhưng cô làm việc đó lúc mấy giờ? Tin nhắn này có nghĩa là gì? Cô đang nhắn tin cho ai? Cô đi tiểu khi nào? Ở đâu? Đi tiểu ngoài trời với ai?… Cô có uống rượu hồi đại học không? Cô nói cô là một kẻ thích tiệc tùng đúng không? Cô đã bị ngất/mất trí nhớ vì say rượu bao nhiêu lần? Cô có tiệc tùng ở các hội sinh viên nam không? Cô và bạn trai có nghiêm túc không? Cô có quan hệ t**h d*c với anh ta không? Hai người bắt đầu hẹn hò khi nào? Cô có bao giờ ngoại tình không? Cô có tiền sử ngoại tình không?… Cô có nhớ thêm gì về đêm đó không? Không sao? Được rồi, vậy chúng tôi sẽ để Brock điền vào phần còn thiếu.
Rượu bia không phải là cái cớ bào chữa. Nó có phải là một yếu tố không? Có. Nhưng rượu bia không phải là thứ đã lột đồ tôi, dùng ngón tay xâm h*i tôi, kéo đầu tôi lê trên mặt đất trong trạng thái gần như khỏa thân. Uống quá nhiều rượu là một sai lầm ngớ ngẩn mà tôi thừa nhận, nhưng nó không phải là tội. Mọi người trong phòng này đều từng có một đêm hối hận vì uống quá nhiều. Hối hận vì uống rượu không giống như hối hận vì bị XHTD. Cả hai chúng ta đều say, điểm khác biệt là tôi không lột quần và đồ lót của bị cáo, động chạm vào người bị cáo một cách bất hợp pháp rồi bỏ chạy. Đó là điểm khác biệt.
Văn hóa rượu bia chốn học đường. Đó là thứ mà chúng ta đang lên tiếng phản đối sao? Không phải là để nâng cao nhận thức về XHTD, về tội h**p d*m, hay học cách nhận biết thế nào là sự đồng thuận sao? Văn hóa rượu bia… Bị cáo có nhận ra rằng, việc bản thân gặp vấn đề trong kiểm soát rượu bia hoàn toàn khác với việc uống say rồi dùng vũ lực cưỡng ép người khác quan hệ t*nh d*c không? Hãy dạy đàn ông cách tôn trọng phụ nữ, chứ không phải chỉ dạy họ cách uống ít đi.
Bị cáo nói ‘Tôi muốn cho mọi người thấy rằng một đêm uống rượu có thể làm hỏng một cuộc đời.’ Một cuộc đời, bị cáo chỉ nghĩ đến cuộc đời của bị cáo, bị cáo quên mất cuộc đời của tôi. Để tôi diễn đạt lại cho bị cáo: Tôi muốn cho mọi người thấy rằng một đêm uống rượu có thể làm hỏng hai cuộc đời. Bị cáo và tôi. Bị cáo là nguyên nhân, tôi là hệ quả.
Khuyến nghị của nhân viên quản chế về mức án một năm hoặc ít hơn tại nhà giam địa phương chỉ là một hình phạt cho có, một sự nhạo báng đối với mức độ nghiêm trọng trong những hành vi xâm hại của hắn, và là một sự xúc phạm đối với tôi cũng như toàn thể phụ nữ. Điều này truyền đi thông điệp rằng một kẻ xa lạ có thể xâm nhập vào bên trong cơ thể bạn mà không cần đến sự đồng thuận rõ ràng, và hắn ta sẽ chỉ phải nhận một mức án còn thấp hơn cả mức án tối thiểu theo quy định. Cần phải bác bỏ án treo này.
Việc Brock bơi nhanh thế nào không làm giảm đi mức độ nghiêm trọng của những gì đã xảy ra với tôi, và không nên được sử dụng như cơ sở để giảm đi mức độ án phạt của hắn ta. Nếu một người xuất thân từ tầng lớp yếu thế phạm tội lần đầu, bị cáo buộc đến ba tội danh nghiêm trọng, và không hề thể hiện trách nhiệm nào ngoại trừ đổ lỗi cho rượu, thì bản án dành cho hắn ta sẽ là gì? Việc Brock là vận động viên tại trường đại học tư thục không nên được xem là cái cớ để hưởng sự khoan hồng, mà phải là cơ hội để gửi đi một thông điệp, rằng XHTD là vi phạm pháp luật bất kể bạn thuộc tầng lớp xã hội nào.
Quan trọng nhất, tôi xin cảm ơn hai người đàn ông đã cứu tôi, những người mà tôi chưa từng gặp mặt. Tôi ngủ với hình vẽ hai chiếc xe đạp được dán phía trên giường để tự nhắc nhở bản thân rằng luôn có những người hùng trong câu chuyện này. Chúng ta luôn bảo vệ lẫn nhau. [Cô đang nói tới hai bạn sinh viên đạp xe ngang qua đã nghe thấy, phát hiện và khống chế kẻ xâm hại].
Và cuối cùng, gửi đến các cô gái ở khắp mọi nơi, tôi ở bên các bạn. Trong những đêm bạn cảm thấy cô đơn, tôi ở bên bạn. Khi mọi người nghi ngờ hay phớt lờ bạn, tôi ở bên bạn. Tôi đã chiến đấu mỗi ngày vì các bạn. Vì vậy, xin đừng bao giờ ngừng chiến đấu, tôi tin tưởng bạn.
Như nhà văn Anne Lamott từng viết, ‘Những ngọn hải đăng không chạy quanh hòn đảo để tìm thuyền cứu giúp; chúng chỉ đứng đó và tỏa sáng.’ Mặc dù tôi không thể cứu mọi con thuyền, tôi hy vọng rằng bằng việc cất tiếng nói ngày hôm nay, các bạn đã hấp thụ được một chút ánh sáng, một niềm tin nhỏ rằng bạn không thể bị dập tắt tiếng nói, một sự an tâm nhỏ rằng chúng ta đang tiến về phía trước, và một niềm tin lớn lao rằng các bạn là quan trọng, không thể bàn cãi, các bạn là thiêng liêng, là bất khả xâm phạm, phải được trân trọng và tôn trọng mỗi phút mỗi ngày. Các bạn có sức mạnh và không ai có thể tước đoạt điều đó khỏi các bạn. Gửi đến những người con gái ở khắp mọi nơi, tôi ở bên các bạn. Cảm ơn mọi người.”
(hết trích)
Ngay sau phiên tòa, toàn văn Bản tuyên bố được đăng tải công khai, tạo ra một làn sóng lên tiếng cho Chanel Miller trên khắp thế giới. Thế giới thấy được những bất công và đau đớn tột cùng mà Chanel Miller phải trải qua, và những thông điệp mà cô ấy gửi tới những phụ nữ khác. Bởi trong suốt quá trình xét xử, người ta đã nghe quá nhiều về thủ phạm. Người ta biết đó là ai, học ở đâu, bơi nhanh thế nào, có những thành tích gì, và có thể có một tương lai xán lạn ra sao. Còn bị hại lại bị coi như thể một nhân vật phụ trong câu chuyện về cuộc đời của người đàn ông kia.
Chanel Miller đã thay đổi hoàn toàn điều đó.
Năm 2018, nhờ tiếng nói của Chanel Miller và cộng đồng, thẩm phán Aaron Persky (chính là người đã tuyên mức án sáu tháng tù cho Turner) chính thức bị bãi nhiệm qua một cuộc bỏ phiếu lịch sử. Bang California sau đó đã thông qua đạo luật mới, thắt chặt án phạt tù bắt buộc đối với các tội danh XHTD nạn nhân bất tỉnh hoặc trong trạng thái say rượu, như một nỗ lực khép lại lỗ hổng pháp lý đã từng dung túng cho Brock Turner.
Năm 2019, ba năm sau phiên tòa ấy, Emily Doe công khai tên thật Chanel Miller và xuất bản cuốn hồi ký Know My Name – Hãy biết tên tôi. Cô giành lại quyền tự sự cho chính cuộc đời mình. Rằng cô là một con người, có cảm xúc, có ký ức, có nỗi đau, và có phẩm giá cần được tôn trọng.
Hệ thống tư pháp khi ấy có thể đã dung túng thủ phạm, truyền thông có thể đã cố tô vẽ cho hắn một danh tính hào nhoáng, và những câu hỏi đã liên tục đặt ra để bẻ gãy tinh thần cô. Nhưng Chanel Miller không cho phép những thứ đó tước đi quyền lên tiếng của mình. Và đúng như những gì đã viết, cô trở thành một ngọn hải đăng, vượt qua cơn giông bão để soi đường cho những người phụ nữ khác có niềm tin vào phẩm giá của chính mình.
P.s. Vì thuật toán nền tảng, chúng mình đành phải viết tắt các cụm từ để tránh bài bị coi là vi phạm nguyên tắc, rất mong độc giả thông cảm.
Vietnamese 
English