Tại sao vẫn ở lại? Tại sao bị đánh lần một vẫn để bị tiếp lần hai? Tại sao không chia tay hay ly dị? – Những câu hỏi thường xuyên xuất hiện khi đám đông chứng kiến người phụ nữ mắc kẹt trong mối quan hệ bạo hành.
Đằng sau những câu hỏi ấy có thể là sự tò mò, lòng thương cảm hay thậm chí là giận dữ và phán xét. Người ta dễ dàng cảm thấy bực dọc vì không hiểu tại sao một người lại “chấp nhận” sống chung với đòn roi hết ngày này qua tháng nọ.
Tệ hơn nữa, đám đông không chỉ dừng lại ở sự thắc mắc mà bắt đầu tự đưa ra những suy đoán rất ác ý. “Không có lửa làm sao có khói?”, “Chắc phải làm gì nên mới bị đánh.” Theo một cách rất vô lý và tàn nhẫn, những người phụ nữ đang chịu đựng tổn thương lại bị biến thành nguyên nhân cho chính đòn roi mà người khác giáng xuống mình.
LẮNG NGHE NGƯỜI TRONG CUỘC
“Anh ta nói, ‘m* kiếp, mày có thể ly dị hoặc đi đâu tùy thích nhưng phải để con lại đây với tao’. Anh ta lo cho thân anh ta còn chưa xong thì lo được cho ai? Chị rất lo cho các con và chị cứ phải nghĩ về chúng suốt” – chia sẻ của một phụ nữ ở Huế khi phải sống với bạo hành.
“…tự dưng trong đầu óc mình, mình cứ nghĩ là nếu mình bỏ nhau thì hai đứa con, đứa chỗ bố, đứa chỗ mẹ… Chị mà bỏ đi thì có khi con chị nó không đỗ đại học.” – một phụ nữ khác có chồng bạo hành ở Hà Nội.
Có những phụ nữ đã quyết tâm ly dị, nhưng lại thôi vì một câu nói của con trẻ sợ bị bạn bè chê cười. “Khi tôi đòi ly dị, đứa con trai thứ hai nói rằng nếu tôi ly dị nó sẽ rất xấu hổ với bạn bè. Vì con nó nói thế nên tôi không dám ly dị. Tôi đành bỏ cuộc”.
Bên cạnh nỗi lo cho con cái, người chịu bạo hành cũng có những cảm nhận và suy nghĩ riêng:
“Tôi không biết mình là một người vợ bị bạo hành. Thay vào đó, tôi thấy mình là một người phụ nữ vô cùng mạnh mẽ đang yêu một người đàn ông chịu nhiều thương tổn, và tôi là người duy nhất trên Trái Đất có thể giúp anh ta đối mặt với bầy quỷ dữ của mình.” – tác giả Leslie Morgan Steiner giải thích vì sao cô đã không rời khỏi mối quan hệ bạo hành.
“Ngại cái là sợ xấu chồng. Tôi ngại thế thôi chứ không ngại cái gì”, hoặc khi bị bạo hành tình dục, họ chọn cách im lặng vì “em nghĩ rằng là những cái câu chuyện như thế mình kể ra em thấy nó xấu hổ lắm… ngượng lắm, em không dám nói.” – một người phụ nữ nói áp lực phải giữ thể diện cho chồng.
Nhiều phụ nữ không thể thoát ra vì họ nhận ra xung quanh mình không có ai sẵn sàng chìa tay giúp đỡ. Hàng xóm thường ngoảnh mặt làm ngơ với lý do “việc nhà người ta”. “Hàng xóm lại thì nó nói chuyện vợ chồng của nó, để nó giải quyết, đừng có ai xen vô nên người ta đâu có dám”.
Có người phụ nữ vẫn động lòng thương với người đánh mình. “Chị tức lắm. Nhưng chị cũng nghĩ hắn là chồng chị, làm sao chị có thể kiện hắn lên xã được. Chị thấy thương hắn… Dù gì hắn và chị cũng là vợ chồng ăn cùng mâm ngủ cùng giường…. dù hắn làm gì đi chăng nữa thì hắn cũng vẫn là chồng chị.”
THẤU HIỂU NHỮNG KHÓ KHĂN
Khi hỏi “Tại sao không rời đi”, người ta mặc định rằng rời đi đồng nghĩa sẽ được an toàn. Trên thực tế, tình thế của người bị bạo hành phức tạp và khó khăn hơn rất nhiều.
Thời điểm người bị bạo hành quyết định chấm dứt mối quan hệ rất có thể lại chính là lúc họ gặp nguy hiểm nhiều nhất. Tại Mỹ, có đến 75% các vụ án nghiêm trọng liên quan đến bạo lực gia đình xảy ra ngay tại thời điểm nạn nhân chia tay hoặc sau khi họ vừa trốn thoát. Ở Việt Nam, có tới 19% phụ nữ buộc phải bỏ đi vì bị chồng dọa gi*t. Thậm chí, kẻ bạo hành dùng chính con cái để làm con tin uy hiếp đã buộc người mẹ phải cam chịu.
Cùng với đe dọa về an toàn, những người phụ nữ này còn bị trói chặt bởi sinh kế và định kiến xã hội. Sự chênh lệch quyền lực đẩy người phụ nữ vào tình thế không có việc làm để sống độc lập, học vấn dang dở và đang sinh sống trên chính mảnh đất thuộc sở hữu của nhà chồng. Bước ra khỏi cánh cửa đó, họ đối diện với hai bàn tay trắng, không tiền, không chốn dung thân, và đau nhất là nguy cơ vĩnh viễn mất đi quyền nuôi con.
Đáng buồn thay, khi họ cố gắng lết về nơi tưởng chừng là an toàn nhất là gia đình ruột thịt, thứ họ nhận lại thường là sự khước từ phũ phàng. Tư tưởng “xấu chàng hổ ai”, “thuyền theo lái, gái theo chồng” khiến chính những người làm cha làm mẹ lại mắng mỏ, khuyên con gái phải nhẫn nhịn cho êm cửa êm nhà, vô tình tước đi chiếc phao cứu sinh cuối cùng và đẩy nạn nhân quay ngược lại miệng cọp.
Quá trình bạo lực kéo dài, cộng hưởng với sự cô lập kinh tế và quy trình ly hôn phức tạp đắt đỏ, bào mòn mọi mong muốn phản kháng của nhiều người. Cơ thể suy kiệt, tinh thần tê liệt, họ rơi vào trạng thái buông xuôi và tin rằng mình không xứng đáng có một cuộc đời tốt hơn. Khi bị dồn vào chân tường như thế, điểm nhìn và thế giới quan của họ sẽ rất khác.
Ở đây, việc có những người lựa chọn xoa dịu kẻ bạo hành, hay chấp nhận tuân phục, rất có thể là những cách ứng duy nhất để giảm thiểu rủi ro, đảm bảo mạng sống cho bản thân và con cái trong bối cảnh mọi hướng đi đều không khả thi.
Thấu hiểu những điều đó, chúng ta rất cần phải thay đổi câu hỏi. Thay vì chất vấn người ở lại, hãy hỏi tại sao kẻ kia lại bạo hành? Tại sao họ cho mình cái quyền làm tổn thương người khác? Văn hóa xã hội phải chăng vẫn dung túng cho bạo lực dưới vỏ bọc “chuyện nội bộ gia đình”?
Chúng ta cần những không gian mà ở đó tiếng nói của mình được lắng nghe và thấu hiểu, thay vì chì chiết và phán xét. Chúng ta không xứng đáng phải cảm thấy việc mình bị bạo hành là hợp lý, là tự nhiên, là xứng đáng. Chúng ta không nên cảm thấy sợ hãi và xấu hổ khi chia sẻ và kêu gọi hỗ trợ để được an toàn trong ngôi nhà của mình. Chúng ta không nên bị ép phải chọn giữa sự an toàn của mình và của con cái. Chúng ta xứng đáng được sống trong một tổ ấm thực sự an toàn, bình đẳng và hạnh phúc.
Vietnamese 
English