Con số 415.200 nam giới trong độ tuổi kết hôn đang “dư thừa” khiến một số người chĩa mũi dùi vào mục tiêu quen thuộc để đổ lỗi: phụ nữ.
“Quan trọng là phụ nữ chất lượng thấp nhưng lại đòi đàn ông chất lượng cao, cho nên mới sinh ra cái trò như thế,” hay “Là tư tưởng độc hại trên mxh [mạng xã hội] đã khắc sâu mâu thuẫn giới. Trong đó phụ nữ yếu lòng nên bị tẩy não nhiều hơn.” – đây là hai trong số những bình luận theo hướng đổ lỗi và hạ thấp phụ nữ mà Nhà Nhiều Cột ghi nhận.
Mô-típ đổ lỗi cho phụ nữ đã liên tục diễn ra khi xã hội đối mặt với vấn đề dân số, từ tỷ lệ sinh giảm kỷ lục, cho đến “trào lưu” lười yêu, ngại cưới, sợ sinh con của người trẻ. Theo Báo cáo Tình trạng Dân số Thế giới 2025, phụ nữ thường xuyên là nhóm bị đổ lỗi trong cả cuộc sống hàng ngày và lẫn các diễn ngôn xã hội, trong bối cảnh khi tỷ lệ kết hôn và sinh con sụt giảm.
Nhưng giống như việc phụ nữ không gây ra cuộc khủng hoảng thiếu trẻ sơ sinh, họ cũng chẳng phải lý do khiến hàng loạt người đàn ông không thể lấy vợ.
Không phải vì phụ nữ kén chọn. Không phải vì phụ nữ làm giá. Không phải vì mạng xã hội hay phong trào bình đẳng giới đã thao túng họ. Lối sống cá nhân hay tiêu chuẩn bạn đời của phụ nữ không phải lý do gây ra con số “khủng hoảng” này.
VẤN ĐỀ CỦA BẤT BÌNH ĐẲNG GIỚI, KHÔNG PHẢI LỖI CỦA PHỤ NỮ
Những bình luận đổ lỗi phụ nữ vì kén chọn hay không chịu lấy chồng hoàn toàn sai lệch về mặt bản chất nhân khẩu học. Theo Báo cáo Dự báo dân số Việt Nam 2024-2074, hiện tượng dư thừa nam giới chính là hệ lụy trực tiếp từ tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh đã kéo dài từ những năm đầu của thế kỷ 21 (khoảng từ năm 2005 đến nay).
Mức cân bằng giới tính sinh học tự nhiên của con người duy trì ở khoảng 106 bé trai/100 bé gái. Tuy nhiên, tại Việt Nam, tỷ số giới tính khi sinh luôn ở mức rất cao, ghi nhận năm 2024 là 111,4 bé trai/100 bé gái. Tỷ lệ này vượt xa mức cân bằng sinh học tự nhiên, phản ánh rõ nét việc phân biệt giới tính khi sinh con.
Việc sinh ra quá nhiều bé trai trong hơn hai thập kỷ qua dẫn đến hậu quả tất yếu là khi thế hệ này lớn lên, số lượng nam giới ở độ tuổi 20-39 sẽ vượt xa số lượng nữ giới cùng trang lứa. “415.200 nam giới dư thừa” của năm 2024, và con số dự báo “thiếu hụt khoảng 1,3 triệu phụ nữ vào năm 2049”, là những dữ liệu toán học đã có thể tính toán và dự báo từ trước.
PHỤ NỮ KHÔNG GÂY RA VẤN ĐỀ, VÀ KHÔNG CÓ TRÁCH NHIỆM PHẢI GIẢI QUYẾT NÓ
Vì đây là một lỗ hổng về mặt cấu trúc nhân khẩu học được định hình từ hàng thập kỷ trước, nó hiển nhiên không phải cuộc khủng hoảng đến từ lối sống của những người phụ nữ ở hiện tại.
Lựa chọn cá nhân của một người phụ nữ ở tuổi 25 ngày hôm nay không thể làm biến mất một bé gái khác lẽ ra đã phải được sinh ra cách đây một phần tư thế kỷ, rồi khiến một người đàn ông sau này không thể kết hôn. Chính những thực hành phân biệt đối xử giới tính đã gây ra điều này.
Vậy nên dù phụ nữ có đặt tiêu chuẩn kỹ lưỡng với bạn đời, hay chủ động lựa chọn sống độc thân, hay dồn tâm sức cho sự nghiệp thay vì kết hôn, đó trước tiên vẫn là nhu cầu chính đáng của họ, và cũng đồng thời chẳng phải nguyên nhân khiến một thế hệ nam giới ế vợ.
Điều nghịch lý nhất là, nguyên nhân cốt lõi của việc mất cân bằng này bắt nguồn từ chính tư tưởng và thực hành trọng nam khinh nữ. Rồi từ đó mà người ta can thiệp và lựa chọn giới tính thai nhi. Các bé gái bị chối bỏ cơ hội chào đời chỉ đơn giản vì các em không mang giới tính nam, không thể “nối dõi tông đường” hay “làm trụ cột” như người ta mặc định.
Rồi khi hậu quả của sự phân biệt đối xử ấy dội ngược trở lại hiện tại, thay vì nhận ra rằng chính tư tưởng “trọng nam” trước đây đã tước đoạt tương lai của thế hệ nam giới hiện tại, có những người lại quay sang mạt sát và đổ lỗi cho những người phụ nữ vì họ “không chịu lấy chồng” hay “làm giá”.
Và bởi vì không phải là nguyên nhân, phụ nữ không có trách nhiệm phải “giải quyết” bài toán dân số này. Chúng ta không thể vin vào cuộc khủng hoảng do chính định kiến nhắm vào phụ nữ để kỳ thị những người phụ nữ. Không có cơ sở để đổ lỗi cho phụ nữ, và cũng chẳng có lý lẽ nào biện minh cho thái độ kỳ thị nhắm vào họ.
VÌ SAO ĐẢM BẢO QUYỀN PHỤ NỮ LẠI CHÍNH LÀ CÁCH GIẢI QUYẾT?
Thoạt nghe có vẻ nghịch lý, nhưng để đối mặt với cái gọi là “cuộc khủng hoảng dư thừa nam giới”, giải pháp cốt lõi lại nằm ở chính việc đảm bảo quyền cơ bản của người phụ nữ.
Chúng ta cần hiểu rằng, cuộc khủng hoảng này là hệ lụy trực tiếp của tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh kéo dài, bắt nguồn từ những tư tưởng và thực hành trọng nam khinh nữ. Do đó, việc dư luận tiếp tục công kích, đổ lỗi cho phụ nữ là “kén chọn” hay “ích kỷ” thực chất chỉ đang khoét sâu thêm vào vòng lặp phân biệt đối xử đầy bất công này.
Sự thiếu hụt nữ giới không làm tăng vị thế của phụ nữ, mà ngược lại, đẩy họ vào môi trường rủi ro cao hơn trước vấn nạn bạo lực trên cơ sở giới. Việc đảm bảo các biện pháp bảo vệ an toàn cho phụ nữ, bảo vệ quyền tự quyết và quyền tự chủ cơ thể, cần được nhìn nhận là mục tiêu và trách nhiệm cốt lõi của cả xã hội.
Đồng thời, ta cũng không nên đi theo hướng diễn ngôn áp đặt người phụ nữ cũng phải thành công và tạo ra giá trị như nam giới thì mới được công nhận. Cuộc đời một người phụ nữ không phải là một món hàng để đem lên bàn cân đo đong đếm xem họ có hữu dụng, có khả năng tài chính hay đóng góp được nhiều như con trai hay không. Người phụ nữ xứng đáng được sinh ra, được sống và được tôn trọng bởi vì họ là con người, với những giá trị tự thân độc lập.
Như vậy, giải pháp thực chất nằm ở việc xây dựng một xã hội nơi phụ nữ tôn trọng nói riêng, và một xã hội bình đẳng hơn nói chung. Chỉ khi vị thế của phụ nữ được công nhận và tôn trọng, những tư tưởng trọng nam khinh nữ mới bị loại bỏ, đảm bảo rằng cuộc khủng hoảng nhân khẩu học này sẽ không lặp lại trong tương lai xa.
__________
Bài viết lựa chọn đặt người phụ nữ làm trung tâm của cuộc thảo luận, khi nhận thấy vấn đề nhân khẩu học này bắt nguồn từ chính tư tưởng trọng nam khinh nữ. Khi công kích và đổ lỗi cho nữ giới, ta không chỉ tiếp diễn giải thông tin, mà còn củng cố chính thực hành phân biệt đối xử đã tạo ra vấn đề này. Việc tôn trọng và bảo đảm quyền của phụ nữ chính là nền tảng cốt lõi để giải quyết vấn đề.
Hiện tượng này có ảnh hưởng tới nam giới, và chúng mình cũng sẽ có các bài viết tiếp theo để thảo luận. Mong nhận được những góc nhìn và chia sẻ từ mọi người.
Tài liệu tham khảo:
1. Các số liệu và giải pháp được tham khảo từ Báo cáo “Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074” do Cục Thống kê chủ trì biên soạn với sự phối hợp và hỗ trợ kỹ thuật của Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA).
2. Báo cáo Tình trạng Dân số Thế giới 2025 thực hiện bởi Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA).
English 
Vietnamese