“Tôi muốn có con, nhưng việc này ngày càng trở nên khó khăn. Tôi không thể mua hoặc thuê được nhà giá rẻ ở thành phố nơi mình sống. Tôi cũng không muốn sinh con trong thời kỳ chiến tranh hay trong một bối cảnh mà điều kiện sống trên hành tinh ngày càng khắc nghiệt. Nếu vậy, đứa trẻ sinh ra sẽ chỉ phải chịu khổ.” – chia sẻ của một phụ nữ 29 tuổi ở Mexico.
Đó không phải là một cảm xúc bi quan cá biệt. Thật khó để mở điện thoại lên mà không phải đón nhận thông tin dồn dập về biến động toàn cầu. Từ chiến tranh, xung đột vũ trang, cho tới bất ổn kinh tế, chi phí sinh hoạt leo thang, công việc bấp bênh, các cuộc khủng hoảng khí hậu… Nhiều người thậm chí còn không thể lên kế hoạch hay mong đợi điều gì ở tương lai nữa.
Chính nỗi bất an ấy đang trở thành rào cản ngăn người trẻ trên khắp thế giới thực hiện mong muốn sinh con. Theo Báo cáo Tình trạng Dân số Thế giới 2025, gần 1/5 người trưởng thành thừa cho biết cảm giá lo ngại về tương lai khiến họ sinh ít con hơn so với mong muốn [1].
Vậy rốt cuộc, điều gì khiến người trẻ lo ngại đến thế?
CHUYỆN CƠM ÁO GẠO TIỀN
Thế hệ trẻ ngày nay đang đối mặt với tốc độ leo thang của chi phí sống, ngày một bỏ xa thu nhập trung bình. Tại các đô thị lớn ở Việt Nam, giá nhà đang tăng “phi mã”. Cụ thể, giai đoạn 2025-2026, giá chung cư tăng 20-40%, nhà trong ngõ tăng 10-30%, thậm chí nhiều nơi đạt kỷ lục 300-400 triệu đồng/m² [2].
Khi bản thân việc duy trì mức sống cơ bản cùng không gian cho chính mình đã là một cuộc chiến trầy trật, việc cưu mang thêm những đứa trẻ hiển nhiên trở thành áp lực quá tầm với.
Cùng lúc đó, những làn sóng sa thải nhân sự toàn cầu dưới cái bóng của AI diễn ra ở nhiều ngành nghề. Gần 30 ngân hàng cắt giảm hơn 3.400 nhân viên trong 6 tháng đầu năm 2025, cũng là mức giảm mạnh nhất so với cùng kỳ nhiều năm trở lại đây [3]. Năm 2026, chưa đầy nửa đầu tháng 3, số lượng nhân viên bị sa thải trong ngành công nghệ đã chạm mốc 45.000 người [4].
Viễn cảnh về một cuộc sống “ổn định, an cư, lạc nghiệp” đang trở nên vô cùng xa xỉ với nhiều người.
Sinh ra và nuôi dưỡng một đứa trẻ đòi hỏi một cam kết dài hạn không chỉ về tiền bạc, mà còn là sự đánh đổi khổng lồ về sức lực, thời gian và tinh thần. Nhưng trong một thế giới mà ngay cả tháng sau mình còn có việc làm hay không cũng khó để biết chắc, thật khó để người ta có thể ký vào bản cam kết đó.
“Mang một đứa trẻ đến với thế giới này chỉ là bước đầu. Khó khăn thực sự nằm ở việc nuôi dạy trẻ. Để có thể nuôi dạy con, cần phải có môi trường đảm bảo và hạ tầng đầy đủ.” – như chia sẻ của một người nam 30 tuổi ở Paraguay. Quyết định sinh sản của giới trẻ không chỉ dành cho bản thân họ mà còn vì thế giới mà những đứa trẻ đó sẽ thừa hưởng.
CHUYỆN MÔI TRƯỜNG SỐNG
Ngay cả với những người mà bài toán kinh tế được giải quyết, họ vẫn phải đối mặt với một rào cản vĩ mô hơn, là tương lai của môi trường sống.
Khái niệm “Eco-anxiety” (lo âu sinh thái) mô tả nỗi sợ hãi, căng thẳng và bất an tột độ của con người trước tình trạng môi trường bị tàn phá và ô nhiễm. Nó không còn là thuật ngữ dành riêng cho các nhà hoạt động môi trường. Nỗi lo này đang trở thành mối bận tâm của cả thế hệ.
Một khảo sát toàn cầu quy mô lớn công bố trên tạp chí y khoa The Lancet (2021) thực hiện trên 10.000 người trẻ từ 16-25 tuổi cho thấy gần 60% cảm thấy vô cùng lo lắng về biến đổi khí hậu [5]. Những cảm xúc lo âu, buồn bã, và bất lực đang ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống và sinh hoạt hằng ngày.
Nhiều người trong chúng ta đang sống trong những mùa hè nóng kỷ lục, trải qua những trận bão lũ lịch sử, và hít bầu không khí ô nhiễm đến mức nguy hiểm. Trong bối cảnh đó, ta buộc phải tự hỏi rằng đứa trẻ sinh ra hôm nay sẽ sống trong một thế giới như thế nào sau 30 hay 50 năm nữa? Liệu chúng sẽ hít thở bầu không khí ra sao, sẽ phải đối mặt với những biến động khí hậu nào, và liệu những nguồn tài nguyên có còn đủ cho các thế hệ tiếp theo?
Đáng nói là, những bất ổn về kinh tế, áp lực lao động và sự khắc nghiệt của môi trường không tồn tại tách biệt.Chúng đan xen, khuếch đại lẫn nhau, tạo thành một cuộc khủng hoảng đa tầng (polycrisis). Việc người trẻ lựa chọn không sinh con thực tế là một phản ứng thích nghi hợp lý trước thực tế với quá nhiều biến động.
NỖ LỰC GIÀNH LẠI TƯƠNG LAI
Khi đối diện với một cuộc “khủng hoảng đa tầng”, việc cảm thấy quá tải và tê liệt là một phản ứng hoàn toàn con người. Như nhà tâm lý Steve Himmelstein chia sẻ rằng rất nhiều người trẻ hiện nay dường như đang ở trạng thái “đánh mất tương lai” [6]. Giữa sự bủa vây của áp lực sinh tồn, chúng ta không còn dám nhìn xa, không dám lên kế hoạch, và chối bỏ việc mang một mầm sống mới đến thế giới này như một bản năng tự vệ.
Tỷ lệ sinh giảm không chỉ là những con số và biểu đồ nhân khẩu học. Đằng sau những con số ấy là những cảm xúc rất con người, của nỗi lo lắng, bất an, và trách nhiệm đối với tương lai. Việc trì hoãn sinh con, hay rẽ hướng cuộc đời khi mọi thứ vượt khỏi tầm kiểm soát, là một sự điều chỉnh hợp lý.
Những cảm xúc và hành động ấy không nên bị coi như sự khiếm khuyết hay yếu đuối của một thế hệ. Chúng thực chất là những chỉ báo về cuộc sống mà chúng ta đang vận hành.
Để gỡ bỏ rào cản mang tên “lo sợ tương lai”, sự kiên cường của mỗi cá nhân cần được nâng đỡ bởi một xã hội với lòng khoan dung và đồng cảm. Nỗi lo ấy chỉ thực sự vơi đi khi chúng ta ngừng phán xét những lựa chọn cá nhân, khi xã hội bắt đầu nhìn nhận và san sẻ những gánh nặng chăm sóc vô hình, và khi ta cùng nhau xây dựng một mạng lưới hỗ trợ vững chãi hơn.
Khi ấy ta có thể hy vọng rằng những đứa trẻ sẽ được chào đón ở một thế giới đủ đầy, tình yêu và chăm sóc.
Tài liệu tham khảo
[1] UNFPA Việt Nam (2025), Báo cáo Tình trạng Dân số Thế giới 2025
Cụ thể, UNFPA và YouGov đã thực hiện một khảo sát trực tuyến với sự tham gia của hơn 14.000 người trưởng thành tại 14 quốc gia
Với câu hỏi về rào cản đối với việc sinh con, gần 1/5 (19%) người được hỏi cho biết những lo sợ về tương lai – như biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường, chiến tranh, đại dịch hoặc các vấn đề tương tự – sẽ hoặc đã khiến họ sinh ít con hơn mong muốn.
[2] VnExpress. “Bộ Xây Dựng: Giá Chung Cư Tăng 20-30% Năm Ngoái.”, đăng trên Báo VnEpress 13/1/2026
[3] Nam Đoàn (2026), Làn sóng sa thải nhân sự toàn cầu dưới cái bóng của AI, đăng trên Báo Dân Trí ngày 16/03/2026
[4] Bình Minh, “Tâm Tư vì Biến Đổi Khí Hậu.”, đăng trên Tuổi trẻ Cuối tuần ngày 13/09/2023
[5] Theresa MacPhail, We are living in a time of polycrisis. If you feel trapped – you’re not alone, The Guardian
English 
Vietnamese