Vì sao một hệ thống AI tuyển dụng lại có xu hướng đánh tụt hạng hồ sơ có liên quan đến từ “phụ nữ”? Vì sao ba trong số các trợ lý ảo nổi tiếng nhất là Siri, Alexa và Cortana đều mang thiết kế mặc định với tên gọi và giọng nói của nữ giới? Thậm chí, khi đối mặt với lời lẽ lăng mạ hoặc quấy rối, các trợ lý ảo còn bị lập trình để phản hồi theo hướng cam chịu, né tránh hoặc thậm chí… đùa cợt ngược lại.

Nhưng làm sao những cỗ máy vô tri lại có “thái độ” kỳ thị phụ nữ như vậy? Chẳng phải chúng được lập trình dựa trên logic và toán học khách quan, và cũng không hề có tri giác để chứa đựng nỗi căm ghét? Trên không gian số, chẳng phải mọi danh tính cá nhân có thể được làm mờ đi để nhường chỗ cho năng lực và phẩm chất thực sự hay sao? Công nghệ thậm chí được coi như một lời giải cho bài toán bất bình đẳng của nhân loại.

Vấn đề là tất cả công nghệ không thể sinh ra từ chân không, và chúng hoàn toàn không phải là một “bên thứ ba” độc lập đứng ngoài đời sống. Công nghệ là một phần của xã hội, và phản ánh những niềm tin và thực hành bên trong chính xã hội ấy. Các dòng code có thể là ngôn ngữ trung lập, nhưng kho dữ liệu dùng để huấn luyện thì vẫn chứa đựng vô vàn định kiến mà con người kiến tạo nên. Điều này giải thích vì sao các hệ thống đề xuất việc làm liên tục hướng phụ nữ về phía các công việc hành chính, hỗ trợ, trong khi mặc định cho nam giới bước vào địa hạt của công nghệ, kỹ thuật và khoa học.

Hay khi nền kinh tế số hứa hẹn về viễn cảnh làm việc linh hoạt, nơi người ta có thể tự làm chủ khối lượng, thời gian và địa điểm làm việc. Vậy là ở trong đời sống số ấy, một người mẹ bỉm sữa giờ đây có thể vừa dỗ con ốm, vừa khuấy nồi bột trên bếp, vừa vội vàng trả lời tin nhắn chốt đơn của khách mua hàng. Công nghệ không hề xóa bỏ những gánh nặng chăm sóc không được trả công, nó chỉ khiến việc “xoay xở” trở thành tiêu chuẩn mới. Đó là giải phóng con người hay đang ghì thêm gánh nặng?

Sự phát triển của công nghệ đã và đang can thiệp sâu sắc vào cách mỗi người dùng định hình bản thân, phân chia lao động, và thậm chí ý thức về giá trị của mình. Những thiết kế tưởng chừng vô thưởng vô phạt trên màn hình thực tế đang trực tiếp sắp xếp lại trật tự đời sống thực. Ta không thể tiếp tục nghĩ về công nghệ chỉ như những công cụ vô tri và người dùng luôn nắm quyền quyết định nữa. Mọi thứ phức tạp hơn như thế.

NÊN LÀ CHÚNG MÌNH MỜI BẠN “KÉO GHẾ RA BÀN” VỀ CHUYỆN “GIỚI-TÍNH”

Nếu công nghệ không hề trung tính và khách quan như lời quảng cáo, nếu nó vừa mở ra cơ hội mới, nhưng đồng thời có nguy cơ củng cố bất bình đẳng, vậy chúng ta không thể chỉ quan tâm tới chuyện làm sao để sử dụng chúng tối ưu và hiệu quả.

Những câu hỏi còn phải là ai đang thiết kế công nghệ? Ai được hưởng lợi từ nó? Ai bị bỏ lại phía sau? Thuật toán đang âm thầm dán nhãn và phân loại chúng ta như thế nào? Và rốt cuộc, làm sao để chúng ta giành lại quyền tự quyết trước những cỗ máy mang đầy định kiến nhưng lại được coi là khách quan?

Những câu trả lời không dễ để đưa ra, nhất là theo lối mượt mà và gọn gàng như những phản hồi chỉ sau vài giây của các chatbot.

Đó là lý do chúng mình muốn ngỏ lời mời bạn tham gia “KÉO GHẾ RA BÀN” CHUYỆN “GIỚI-TÍNH”. Đây sẽ là không gian để chúng ta cùng đặt ra những câu hỏi đó và suy tư về mối quan hệ giữa Công nghệ số và Giới, biết rằng việc bóc tách nó có thể rất khó nhằn, lộn xộn và cần rất nhiều nỗ lực chung cùng với nhau.

Nhà Nhiều Cột hy vọng đây sẽ trở thành không gian chia sẻ của chính những người đang trực tiếp sống, lao động và suy tư bên trong “đời sống số”. Chúng mình chào đón sự đa dạng trong góc nhìn, từ trải nghiệm cá nhân đến nghiên cứu chuyên sâu, từ câu chuyện đời sống cá nhân tới phân tích vĩ mô, trải dài qua các lĩnh vực công nghệ, truyền thông, luật, giáo dục cho đến hoạt động xã hội…

Người tham gia có thể mang tới một nghiên cứu, một bản ghi chép cá nhân, một bài thuyết trình, một vở kịch, một bài hát… để truyền tải được điều bạn quan tâm về chủ đề. Nếu bạn có một câu chuyện hay góc nhìn muốn chia sẻ, bạn đã có thể “kéo ghế ra bàn” ngay tại link đăng ký dưới phần bình luận.

Đừng ngần ngại nếu ý tưởng của bạn còn đang lộn xộn, hay bản thân chưa có nhiều kinh nghiệm diễn thuyết. Đội ngũ Nhà Nhiều Cột sẽ đồng hành cùng bạn trong suốt quá trình chuẩn bị, từ việc góp ý làm rõ nội dung và cấu trúc bài nói, góp ý slide trình bày sao cho đẹp mắt và dễ hiểu, cho đến việc rèn luyện cách kể chuyện để thông điệp của bạn đến được với khán giả.

Miễn là bạn có một câu chuyện hay góc nhìn muốn chia sẻ, bạn đã có thể “kéo ghế ra bàn” rồi. Form đăng ký tham gia chúng mình để ở phần bình luận nhé.

Thông tin chi tiết:

Thời gian : 09:30 – 15:30 ngày 21/05/2026

Địa điểm: Tòa nhà Xanh Liên Hợp Quốc, Kim Mã, Hà Nội

Độ tuổi hợp lệ cho người đăng ký trình bày: từ 18 tuổi trở lên

Những thuật toán bên trong công nghệ số vốn không hề có cảm xúc, không có khả năng thấu cảm, và cũng không thể tự gán các giá trị đúng – sai lên những quyết định định hình đời sống. Nhưng chúng ta thì có. Và quan trọng hơn, chúng ta có thể làm điều đó cùng với nhau. Thân mời bạn tới, kéo ghế ra “bàn”!

—

Sự kiện được tổ chức bởi Nhà Nhiều Cột, nằm trong chuỗi sự kiện dành cho thanh niên “Pull Up a Chair!” của UNDP tại Việt Nam.

Liên hệ: youth.vn@undp.org